Editorial

Nagaland te HIV aru AIDS

January 11, 2025: Nagaland toh India te Northeastern laga State ase. Aru etu toh region te sobse bishi HIV aru AIDS khan ase Country te. Yete National khan mun dikina etu bimar toh rukhabole kurea ase. Hoilebi State laga HIV toh eteabi bishi te ase Indian laga Average level te. Yete Public Health nimete bishi chinta ase. Yete mun dikina aru tarika khan kuribole lagea ase. Etu bimar ke rukhabole karne. Sobse nutun purea lagate. Nagaland laga Adult HIV rate toh (Ages 15 para 49 tak ase). Etu toh 1.36 – 1.37 per cent nishina khara kurea ase. Yete India te sobse bishi ase koishe. Etu number toh bishi hoi kina ase region te. HIV laga bimar te. Kile kole Indian laga alak states khan toh ja 10 saal para nami kina ahea toh dikhibole parea ase. Aru sobse nutun data te. Nagaland te 10,000 laga upor manu khan toh HIV te positive ulai kina ase koishe. Aru sobse first case toh 1990s laga saal te ula toh record kurishe. Nagaland te HIV khan toh  social factors aru mila mili Behavioral karne ase koishe. Yete unprotected Heterosexual Contact tarika para bimar toh  sobse bishi philai ase koishe. Yete sobse bishi cases khan te Safe nathakha laga Sexual Practices khan kurea nimete ase. Aru alak toh Drug kha manu khan toh Injection Chula nimete ase. Yete kunba district khan te drugs kha manu bishi ase. Yete data hisab te. Unsafe Injection practices, biji khan bhak kurea nimete ase koishe. Yete Drugs inject kurea homoi te. Yete para bimar khan bi philai kina ahea ase. Aru alak te toh Ama para bacha ke bimar toh lagai dea ase. Yete kunba bacha 14 saal laga bacha khan bi bimar toh lagi kina ase. Etu khan para Nagaland te HIV bimar rukhabole kaam bishi hoishe. Yete Sexual Health education, harm reduction services aru Maternal Health Intervations tarika para kuribole lagibo. Aru Nagaland te sobse bishi bimar thakhea khan toh 24 saal bitor te thakhea khan ase. Yete 21 per cent nishina dikhai ase koishe. Etu toh kile enika ase koile. Yete taikhan ke bhal para awareness, education aru Behavior bodli kurea laga communication khan nadea nimete. Aru HIV laga bhal para khobor najane nimete ase koishe. Aru bimar ke rukhabole Community aru Awareness Campaigns khan kuribole lagea ase. Etu lagate Nagaland State AIDS Control Society (NSACS) khan toh National AIDS Control Organisation (NACO) logote State partner kuri kina ase. Yete taikhan toh Campaign suru kurishe. Yete awareness, testing aru Stigma khan namabole kurishe. Aru taikhan para National Red Run 3.0, Youth Campaigns, Red Ribbon Clubs khan toh School aru Communities khan te program loishe. Yete HIV bimar toh namabole. Enika tarika khan kuri kinabi. Alak side teHealth Infrastructure ase koishe. Yete remote jaga khan te, stigma aru saman khan nathakhea karne duk pai ase. Hoilebi mun dikina, data para guide kuri kina aru Community khan mili kinatarika kurishe koile. State te bimar toh namabole paribo.