Editorial

Nagaland te Natural Disaster : Bishi dangor challenge

Nagaland toh bishi manu pora moram kora laka ekta  state ase. Etu  toh green hills, fertile valleys aro rich culture heritage khan karne ase. Etiya toh danger khan bishi hoi jai she. Alak alak natural disasters khan bishi hoi jai she. Nagaland state bhi etiya toh ekta danger state hoi jai ase. Moi khan dikhi pai ase aji kali toh floods aro landslides para borta hoi ase sob district teh. Aji kali hai nohoi etu toh puila para thaka problem ekta ase. Bishi sal para face kuri kina ahi ase etu floods aro landslides toh. Nagaland toh ekta sundur jaga, fragile geography aro climate bodli hoa jaga ekta ase, etu karne Nagaland toh bishi vulnerable regions ase North-East states majo teh.

Pni kera laka season (Moonsoon) time ahile bishi jaga te mati kere takhe ( landslides). Bishi bosti te rasta khan bon hoi jai, pani para loi jabo nohoi le pathor aro mati khan ghiri kina bon kuri di. Etu landslides para moi khan laga daily life te bishi dikdar ane. Transpotation hai nohoi hoilebi moi khan hotai kam taka laka saman( Essential goods), dawai (medicines), aro bhat subji khan sob dektar kuri jai. Flood bhi dangor  problem ekta ase Nagaland te. Dimapur, Mokokchung aro Wokha laga side te. Rivers khan overflow kurikina paddy fields, ghor(houses), aro infrastucture khan sob biya kuri de. Manu khan bishi dikdar pai etu flood season te, ghor khan bhi pani para borta kuri dibo aro thakibole jaga nathaki jai. Temporary shelters khan te banabo olai jai. Aro kunba jaga te toh drought-like conditions bhi dikhi pai ase, pani nathaka hoi jai. Etu toh kheti kuria manu khan ke bishi dikdar aro duk de. Kunba jaga te pani bishi ghiri bo aro kunba jaga te komti ghiri bo, etu para moi khan dikhi pai ase climate bodli hoa toh traditional weather patterns ke affect kuri ase.

Etu disasters khan para rasta aro ghor khan khali biya kurinai, manu laga jan bhi jaishe, families khan ghor nathaki jai, aro livelihood bhi biya kuride. Kheti kuria manu khan ke bhi bishi affect kuria, karon toh crop loss. Youth khan bhi migrate kuri kina town te ahi jai, etu para social problem bhi ahi jai.

State sorkar aro central agencies(NDRF) khan milai kina motot te thakhe. Manu ke motot kota laka Compensation packages, manu ke samam deya, materials aro families khan ke shelter khan sai kina provide kuri de. Hoilebi, long-term planning aro preparedness khan te lack kuri ase. Drainage system aro rasta maintenance khan thik nohoile heavy rain time te pura damage hoi jai. Etu bar bhi Dimapur ekta bishi affected district thakishe flood karne. Moi khan dhiki pai she bishi colonies khan te pani borta hoi kina, ghor bitor te bhi aro compound khan sob te. Bhera bole jaga bhi nathaka hoi jai she. Etu main karon toh proper drainage system(nala) bhal para nabena karne ase. Bishi choto choto nala bana karne ase. Etu problem toh eneka hai age jabo bhal para drainage system khan maintain na kuri le. Etu  para bhi biya hobo pare aha sal toh.

Nagaland etiya etu khan laga upor te ki kuribo lage koile toh, etiya karne prevention aro preparerdness bishi lagi ase. Rasta, ghor aro bridge khan bishi strong banabo lage. Bosti manu khan ke bhi bhal para awareness khan dibo lage. Etiya toh moi khan toh etu natural  disasters ke avoid kuribole naparebo, hoilebi moi khan sob mili ke na kam kuri le dangers khan bishi komti hoi jabo. State sorkar, community aro youth khan sob mili kina resilient system banabo lage. Nagaland karne etu ekta bishi important step hobole ase. Jodi aji prepare kurile, kali toh safe aro secure thakibo Nagaland toh.